Patent Başvurusu Nasıl Yapılır? Şartlar, Süreç ve Dikkat Edilmesi Gerekenler

Geliştirdiğiniz bir ürün, yöntem ya da teknik çözüm; doğru zamanda koruma altına alınmadığında kolayca taklit edilebilir. Patent, buluşunuzu belirli bir süre boyunca izniniz olmadan üretilmesine, satılmasına veya ithal edilmesine karşı koruyan güçlü bir haktır. Bu yazıda Türkiye’de patent başvurusunun hangi şartlarda yapılabileceğini, sürecin adım adım nasıl ilerlediğini ve başvuru sahiplerinin en sık düştüğü hataları sade bir dille anlatıyoruz.

Patent nedir, ne sağlar?

Patent, teknik bir buluş için devlet tarafından tanınan ve buluş sahibine belirli bir süre boyunca inhisari (tekel) kullanım hakkı veren bir sınai mülkiyet hakkıdır. Türkiye’de patent ve faydalı model başvuruları 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu çerçevesinde Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) tarafından değerlendirilir.

Patent sahibi olmak size şu avantajları sağlar:

• Buluşunuzun izniniz olmadan üretilmesini, satılmasını, kullanılmasını ve ithal edilmesini engelleme hakkı,
• Buluşunuzu lisans vererek veya devrederek gelire dönüştürme imkânı,
• Yatırımcı ve iş ortakları nezdinde teknolojik üstünlüğünüzü belgeleyen somut bir değer,
• Rakiplerin aynı çözümü kullanmasını hukuki yollarla durdurabilme gücü.

Bir buluş hangi şartlarda patentlenebilir?

Bir buluşun patent ile korunabilmesi için kanunda aranan üç temel şartı birlikte taşıması gerekir:

1. Yenilik: Buluş, başvuru tarihinden önce dünyanın herhangi bir yerinde yazılı, sözlü, kullanım yoluyla veya başka bir şekilde kamuya açıklanmamış olmalıdır.
2. Buluş basamağı: Buluş, ilgili teknik alandaki bir uzman tarafından mevcut tekniğin bilinen hâlinden açıkça çıkarılabilecek sıradan bir çözüm olmamalıdır.
3. Sanayiye uygulanabilirlik: Buluş, sanayinin herhangi bir dalında üretilebilir veya kullanılabilir olmalıdır.

Buluş sahibinin kendisinin, başvuru tarihinden önceki on iki ay içinde buluşu açıklaması belirli koşullar altında yeniliği ortadan kaldırmaz. Ancak bu istisnaya güvenmek risklidir; özellikle yurt dışı başvuru planlanıyorsa pek çok ülkede aynı esneklik bulunmayabilir. En güvenli yol, buluşu kamuya açıklamadan önce başvuru yapmaktır.

Patent verilemeyen konular

Aşağıdaki konular, kanun gereği tek başına patent koruması kapsamında değildir:

• Keşifler, bilimsel teoriler ve matematiksel yöntemler,
• Zihinsel faaliyetler, iş faaliyetleri veya oyunlar için kullanılan plan, kural ve yöntemler,
• Bilgisayar programlarının kendisi,
• Estetik niteliği olan yaratımlar, edebiyat, sanat ve bilim eserleri,
• Bilginin sunumu,
• Bitki çeşitleri ve hayvan ırkları,
• İnsan veya hayvan vücuduna uygulanacak teşhis, tedavi ve cerrahi yöntemler,
• Kamu düzenine veya genel ahlaka aykırı buluşlar.

Burada kritik ayrım “kendisi” kelimesindedir. Örneğin yalnızca bir yazılım korunamaz; ancak yazılımla birlikte teknik bir problemi teknik bir yolla çözen bir sistem, belirli koşullarda patentlenebilir. Bu nedenle başvuru öncesi uzman değerlendirmesi önem taşır.

Patent mi, faydalı model mi?

Buluşunuz yeni ve sanayiye uygulanabilir olduğu hâlde belirgin bir buluş basamağı taşımıyorsa, faydalı model daha uygun bir koruma yolu olabilir. İki hak arasındaki temel farklar şöyledir:

Hangi yolun seçileceği; buluşun teknik seviyesine, pazardaki ömrüne, bütçeye ve yurt dışı hedeflerine göre belirlenmelidir. Belirli koşullarda patent başvurusunun faydalı model başvurusuna dönüştürülmesi de mümkündür.

Başvurudan önce: ön araştırma ve hazırlık

Başarılı bir patent başvurusunun büyük kısmı başvuru yapılmadan önce belirlenir. Bu aşamada atılacak doğru adımlar hem zaman hem de maliyet kaybını önler.

1. Patent ön araştırması

Benzer bir buluşun daha önce patentlenip patentlenmediği, ulusal ve uluslararası patent veri tabanlarında araştırılır. TÜRKPATENT kayıtları, Avrupa Patent Ofisi’nin Espacenet veri tabanı ve Dünya Fikri Mülkiyet Teşkilatı’nın (WIPO) PATENTSCOPE sistemi bu araştırmada en sık başvurulan kaynaklardır. Ön araştırma; başvurunun başarı şansını görmenizi, buluşunuzu mevcut teknikten ayıran noktaları netleştirmenizi ve istemleri doğru kurgulamanızı sağlar.

2. Gizliliğin korunması

Başvuru yapılana kadar buluşunuzu fuarlarda, sosyal medyada, yatırımcı sunumlarında veya internet sitenizde paylaşmamanız gerekir. Üçüncü kişilerle görüşme zorunluysa gizlilik sözleşmesi imzalanması önerilir.

3. Başvuru dokümanlarının hazırlanması

Bir patent başvurusu temel olarak şu belgelerden oluşur:

• Tarifname: Buluşun ait olduğu teknik alanı, mevcut tekniği, çözülen problemi ve buluşun nasıl uygulandığını ayrıntılı olarak anlatan metin,
• İstemler: Koruma kapsamını belirleyen, hukuki açıdan en kritik bölüm,
• Özet: Buluşun kısa teknik özeti,
• Resimler: Gerekli olduğu durumlarda buluşu açıklayan teknik çizimler,
• Başvuru formu ve vekâletname: Başvuru bir vekil aracılığıyla yapılıyorsa.

Adım adım patent başvuru süreci

Türkiye’de bir patent başvurusu genel hatlarıyla şu aşamalardan geçer:

1. Başvurunun yapılması: Başvuru, TÜRKPATENT’in elektronik başvuru sistemi (EPATS) üzerinden yapılır ve başvuru ücreti ödenir. Başvurunun yapıldığı tarih, yenilik değerlendirmesi açısından esas alınan tarihtir.
2. Şekli inceleme: Kurum, başvurunun şekli şartları taşıyıp taşımadığını kontrol eder; eksiklik varsa başvuru sahibine süre verilir.
3. Araştırma talebi ve araştırma raporu: Kanunda öngörülen süre içinde araştırma talep edilir. Hazırlanan araştırma raporu, buluşla ilgili mevcut tekniğe ait belgeleri ortaya koyar.
4. Başvurunun yayımlanması: Başvuru, kural olarak başvuru tarihinden itibaren 18 ay sonra Resmi Patent Bülteni’nde yayımlanır. Yayımdan sonra üçüncü kişiler patentlenebilirliğe ilişkin görüş sunabilir.
5. İnceleme talebi ve inceleme raporu: Araştırma raporunun yayımlanmasının ardından belirlenen süre içinde inceleme talep edilir. Buluşun patentlenebilirlik şartlarını karşılayıp karşılamadığı esastan incelenir; gerekirse başvuru sahibinin itiraz ve değişiklik sunma imkânı vardır.
6. Patentin verilmesi: Şartların karşılandığı tespit edilirse patent verilir ve bu karar Bülten’de yayımlanır. Patent verilmesi kararına karşı üçüncü kişiler, kanunda belirtilen süre içinde itiraz edebilir.
7. Yıllık ücretlerin ödenmesi: Korumanın devam etmesi için her yıl yıllık ücretin süresinde ödenmesi gerekir.

Sürecin toplam süresi; buluşun teknik alanına, araştırma ve inceleme raporlarının sonuçlarına ve itiraz olup olmamasına göre değişmekle birlikte genellikle birkaç yıl sürebilir. Bu süre boyunca yasal sürelerin eksiksiz takip edilmesi hayati önem taşır; kaçırılan bir süre başvurunun geri çekilmiş sayılmasına yol açabilir.

Yurt dışında patent koruması

Buluşunuzu farklı pazarlarda da korumak istiyorsanız başlıca üç yol bulunur:

• Rüçhan hakkı: Türkiye’de yaptığınız ilk başvurunun tarihinden itibaren 12 ay içinde Paris Sözleşmesi’ne taraf ülkelerde başvuru yaparak, bu ülkelerde de Türkiye başvuru tarihinizden yararlanabilirsiniz.
• Uluslararası (PCT) başvuru: Tek bir başvuruyla çok sayıda ülkede ulusal aşamaya geçme hakkı elde edilir; ülke seçimi için ek zaman kazanılır.
• Avrupa patent başvurusu: Avrupa Patent Ofisi’ne yapılan tek başvuruyla, verilen patent seçilen Avrupa Patent Sözleşmesi üyesi ülkelerde geçerli hâle getirilebilir.

Yurt dışı stratejisinin başvuru öncesinde planlanması önemlidir; çünkü süreler Türkiye başvuru tarihinden itibaren işlemeye başlar.

Patent başvurusunda sık yapılan hatalar

• Başvurudan önce buluşu fuar, sosyal medya veya satış yoluyla kamuya açıklamak,
• Ön araştırma yapmadan başvuruya geçmek ve benzer bir patentle karşılaşmak,
• İstemleri koruma kapsamını düşünmeden, çok dar veya çok geniş yazmak,
• Tarifnamede buluşun uygulanmasını yeterince açık anlatmamak,
• Araştırma, inceleme ve itiraz sürelerini kaçırmak,
• Yıllık ücretleri zamanında ödemeyerek hakkın sona ermesine neden olmak,
• Yurt dışı koruma için rüçhan süresini değerlendirmemek.

Sık sorulan sorular

Patent başvurusunu kimler yapabilir?

Gerçek kişiler, şirketler, üniversiteler ve kamu kurumları patent başvurusunda bulunabilir. Başvuru doğrudan yapılabileceği gibi, sürecin doğru ve süresinde yürütülmesi için bir vekil aracılığıyla da yapılabilir.

Patent koruması ne zaman başlar?

Koruma süresi başvuru tarihinden itibaren hesaplanır. Patentten doğan haklar, patentin verildiğinin Bülten’de yayımlanmasıyla birlikte ileri sürülebilir hâle gelir; başvurunun yayımından sonraki dönem için de kanunda belirli koruma imkânları öngörülmüştür.

Patent süresi uzatılabilir mi?

Hayır. Patent için 20 yıllık, faydalı model için 10 yıllık koruma süresi uzatılamaz. Süre sonunda buluş kamuya mal olur ve herkes tarafından serbestçe kullanılabilir.

Yazılımımı patentle koruyabilir miyim?

Bilgisayar programının kendisi patentlenemez. Ancak yazılım, teknik bir problemi teknik bir yolla çözen bir sistemin parçasıysa patent koruması mümkün olabilir. Bu değerlendirme her buluş için ayrıca yapılmalıdır.

Sonuç: doğru başlangıç, güçlü koruma

Patent süreci; doğru hazırlanmış bir başvuru, iyi kurgulanmış istemler ve titizlikle takip edilen sürelerle başarıya ulaşır. Buluşunuzu kamuya açıklamadan önce bir ön araştırma yaptırmak ve hangi koruma türünün size uygun olduğunu netleştirmek, ileride yaşanabilecek hak kayıplarının önüne geçer.

Silver Patent olarak buluşunuzun patent veya faydalı model ile korunabilirliğini birlikte değerlendirebilir, başvuru öncesi araştırmadan süreç takibine kadar size yol gösterebiliriz. Ücretsiz ön araştırma talebi için formu doldurmanız yeterli.